«ایندفعه نوبت ایران؛ بعد از ۵۰۰ سال»این چند روز به بهانه روز ملی خلیج فارس داشتم کتاب «پرتغالیها در خلیج فارس» نوشتهٔ محمدباقر وثوقی (انتشارات وزارت امور خارجه) را تورق میکردم.جالب اینکه فهمیدم بیش از ۵۰۰ سال پیش استعمارگران پرتغالی وقتی جنوب ایران را اشغال کردند...
در جزیره هرمز به دلیل موقعیت استراتژیک در ورودی تنگه هرمز که «نگین تجارت» خلیج فارس محسوب میشد همین ساز و کار عوارض گرفتن با کنترل ورود و خروج کشتیها به خلیج فارس را راه انداری کردهاند و نامش را سیستم «کارتاز» گذاشته بودند.
کارتاز یک مجوز یا گذرنامه دریایی بود که پرتغالیها از حدود ۱۵۰۲ به بعد اجباری کردند. این سیستم اساس سیاست تجاری-نظامی پرتغال در اقیانوس هند بود و همه کشتیهای تجاری (عربی، ایرانی، هندی و غیره) که میخواستند در آبهای تحت کنترل پرتغال (از جمله تنگه هرمز) حرکت کنند، باید کارتاز میخریدند.
اصطلاح کارتاز را ظاهرا از قرطاس عربی به معنای کاغذ یا مجوز کاغذی گرفته اند و اینجوری تلفظاش کرده اند. در کارتاز، مشخصات کشتی، محموله، مسیر و مقصد نوشته میشد. کشتیها باید عوارض و مالیات پرداخت میکردند و گاهی ممنوعیتهایی مثل حمل ادویه خاص یا سلاح داشتند.
کشتیهایی که کارتاز نداشتند، توسط ناوگان پرتغالی دزدان دریایی تلقی میشدند و توقیف میشدند یا توسط ناوگان توپخانه از جزیره هرمز مورد اصابت قرار میگرفتند.
این ساز و کار گمرکی و عوارضی، که پرتغالیها ایجاد کردند ثروت سرشاری را سالیانه نصیبشان میکرد و بیش از یک قرن (۱۱۷ سال) طول کشید تا اینکه در سال ۱۶۲۲ میلادی، با همکاری نیروهای شاه عباس وانگلیس، جنوب ایران و جزیره هرمز آزاد شد و این رویداد را ما به عنوان «روز ملی خلیج فارس» گرامی میداریم.
جالب اینکه حالا صاحبخانه اصلی بعد از ۵۰۰ سال از اروپاییها، و بعد از چند دهه تحریم و فشار اقتصادی، و بعد از چند دور جنگ تحمیلی و خسارت به کشور، به یک توانمندی نظامی رسیده و در پی احیای تسلط بر تنگه هرمز و ایجاد سازوکار گمرکی و عوارض گیری برآمده و صدای همین استعمارگران درآمده است.
مطلب فوق از کانال وحید اشتری در ایتا برداشت شده بود:@ghabl_enghelab
00:30 - 4 May 2026
571 Views