حکمت چهل و نهم نهج البلاغهبترسید از شدت عملِ انسان بزرگوار،وقتی نیازمند و گرسنه شود و از تهاجم فرد فرومایه،وقتی که سیر شود.👇🏻
امام عليه السلام در اين كلام حكمتآميزش به يكى از تفاوتهاى ميان افراد با شخصيت و بزرگوار و افراد پست و بىارزش اشاره مىكند و مىفرمايد: «بترسيد از حملۀ افراد با شخصيت به هنگام نياز و گرسنگى و از حملۀ افراد پست به هنگام سيرى»؛ (احْذَرُوا صَوْلَةَ الْكَرِيمِ إِذَا جَاعَ، وَ اللَّئِيمِ إِذَا شَبِعَ) . در اينكه منظور از گرسنگى و سيرى در اين عبارت حكيمانه معناى كنايى آن مراد است يا معناى حقيقى در ميان مفسران نهجالبلاغه گفت و گو است؛ جمعى گرسنگى را كنايه از هرگونه نياز و يا تحت فشار و ظلم واقع شدن دانستهاند بدين ترتيب معناى جمله چنين مىشود: افراد بزرگوار و با شخصيت تنها هنگامى دست به حمله مىزنند كه به آنها ستم شود و يا نياز مبرم براى ادامۀ حيات پيدا كنند كه در اين صورت براى گرفتن حق خود و دفاع در مقابل ظالمان غيرت آنها به جوش مىآيد و حملۀ جانانهاى مىكنند؛ ولى لئيمان(فرومایگان)هنگامى كه به نوايى برسند و بر مراد خويش سوار گردند طغيان مىكنند و افراد بىگناه را مورد حمله قرار مىدهند همچون حيوانات درندهاى كه پس از سيرى، مست مىشوند. در حالى كه بعضى ديگر معتقدند «جُوع» در اينجا به همان معناى حقيقى يعنى گرسنگى است و «شَبَع» به معناى سيرى است و آن را اشاره به اين نكته مىدانند كه افراد شجاع و با شخصيت پيش از رفتن به ميدان نبرد كمتر غذا مىخوردند مبادا ضربهاى بر شكم آنها وارد شود و غذا بيرون ريزد و موجب سرافكندگى آنان شود؛ ولى لئيمان چنين نيستند و در هر حال تفسير اول مناسبتر به نظر مىرسد. شاعر عرب مىگويد: لاٰ يَصْبِرُ الْحُرُّ تَحْتَ ضَيْمٍ وَ إنَّمٰا يَصْبِرُ الْحِمارُ آزادمرد در زير ستم صبر نمىكند.
اين الاغ است كه صبر مىكند! شاعر ديگرى نيز مىگويد: إذٰا أنْتَ أكْرَمتَ الكَريٖمَ مَلَكَتَهُ وَ إنْ أنْتَ أكْرَمتَ اللَئيمَ تَمَرَّدَا اگر شخص كريم را اكرام و احترام كنى مالک او مىشوى ولى اگر لئيم را اكرام كنى (بيشتر) سرپيچى مىكند.آیت الله مکارم شیرازی(حفظه الله)
23:01 - 21 May 2026